Reflecteren op Gita Jayanti

Op 18 december 2018 vieren Hindoes dit jaar de Gita Jayanti; letterlijk de geboortedag van de Bhagavad Gita. Op deze dag werd de kennis van de Bhagavad Gita door God Shri Krishna doorgegeven (geschonken) aan Arjuna, de vriend van Shri Krishna. De grote Indiase schrijver en dichter, Vyas, zette deze geopenbaarde leringen later op papier.

Bhagavad Gita betekent letterlijk: het lied van God. In de 700 verzen, verdeeld over 18 hoofdstukken waaruit dit boek bestaat wordt de essentie van de Hindoefilosofie kernachtig weergegeven. 

Historisch kader

De  vertelling door Shri Krishna aan Arjuna vond plaats tijdens een allesvernietigende oorlog welke tussen 22 november en 9 december in het jaar 3139 BC plaatsvond. De strijd vond plaats op de vlakte van Kuru, bekend als Kurukshtra, in de deelstaat Haryana, India. Deze oorlog staat bekend als de Mahabharat.

De strijd ging tussen twee groepen: de Pandava’s en Kaurava’s  met hun bijbehorende legereenheden.

Uiteindelijk wonnen de Pandava’s de oorlog. Maar wel tegen een immens hoge prijs. Want ruim 18 miljoen strijders kwamen om in deze strijd. De Pandava’s en de Kaurava’s waren neven van elkaar. Maar vanwege extreme afgunst en slechtheid van kaurava’s jegens de pandava’s leefden ze in vijandschap met elkaar. 

Als overwinnaars kregen de Pandava’s naast hun eigen koninkrijk, ook die van de Kaurava’s erbij; wel met een bevolking die voor het grootste deel uit weduwen, kinderen en ouderen bestond. Ze regeerden 35 jaar lang over deze nieuwe koninkrijk. Daarna droegen ze het over aan hun volgelingen en vertrokken. Hun vertrek werd hen ingegeven door het “vertrek” ( dood) van Shri Krishna. Met het vertrek van Shri Krishna kwam ook een einde van de Dwaper tijdperk en begon de Kaliyua op 18 februari 3102 BC.   

Bhagavad Gita : legalisering van broedermoord of een universeel levensgids.

Mijn niet Hindoevrienden vinden dat de Bhagavad Gita niet alleen geweld (oorlog) maar zelfs broedermoord propageert. Het ergste vinden zij dat zelfs onze God Krishna aan dit geweld deelneemt; als gids en adviseur. Volgens hen gaat dit ver voorbij aan de morele ondergrens en mag de Bhagavad Gita daarom niet tot een heilig geschrift gerekend worden.

Voor mij  als Hindoe is die visie natuurlijk grote onzin. Maar als hun kwalificatie van de Bhagavad Gita niet de juiste is, wat voor geschrift is de Bhagavad Gita dan wel?

Bhagavad Gita, inhoudelijk 

Het eerste woord in de Bhagavad Gita uitgesproken door Shri Krishna is : “ dharmakshetra”. Dit woord betekent :  de plek waar de oorlog van dharma wordt gevoerd.

Dharma is datgene wat in een actuele situatie het juiste is. Dahrma wordt daarom gedefinieerd als : “ het juiste handelen”. In het westen wordt dharma ook wel ethiek  genoemd.

Het is een proces van afwegingen van wat goed en slecht is.

Deze afweging vindt plaats in ons brein. Dharma of ethiek is dus een zaak van onze geest, het denken. Als resultaat van dit denkproces ontstaat er een besef van goed en kwaad. Dit besef vormt de basis voor onze levenshouding van alledag: Hoe gaan we om met anderen? Respectvol of niet, zien we de ander als gelijkwaardig aan ons of niet; leven we duurzaam of niet? Zijn we voldoende zelfkritisch of niet; zijn we dienstbaar of niet? 

Arjuna in wanhoop (Arjun Vishada)

In het  verhaal van de Mahabharat maakt één van de belangrijkste karakters, nl Arjuna, het ultieme proces van een dharmisch of ethisch dilemma mee. Deze persoonlijke crisis die hij doormaakt is zo intens dat hij  verward, wanhopig  en overmand door twijfels te midden van een oorlogssituatie staat te trillen; hij laat zelfs zijn wapens vallen. En zegt aan zijn wagenmenner Shri Krishna niet te kunnen strijden. 

Zijn verwarring wordt in hoofdzaak veroorzaakt door wat hij aan de andere kant, in de vijandelijke linie van het strijdveld ziet; nl zijn ooms, neven, andere familieleden en zijn leermeesters. Zijn denken wordt door wat hij ziet compleet vertroebeld als gevolg waarvan hij niet in staat is te handelen. Geknield op de grond vraagt hij Shri Krishna om raad.

Shri Krishna maant hem te handelen en te doen wat hij op dat moment hoort te doen, nl zijn plicht als strijder.

Shri Krishna gebruikt dit moment ons (de mensheid) via de persoon van Arjuna oplossingen in de vorm van inzichten aan te reiken over hoe je dit soort crisismomenten van twijfels, verwarring, wanhoop en verzaking van handelingen kan voorkomen of overwinnen. Die inzichten vervat hij in 700 verzen waaruit de Bhagavad is samengesteld. Het zijn de meest indringende levenslessen, met behulp waarvan je, als je ze internaliseert,  je eigen beperkingen zoals onwetendheid kunt overwinnen en tot een verlicht mens kan evolueren. 

Shri Krishna beantwoordt de vele vragen die Arjuna aan hem stelt. Het gaat om vragen rondom alle facetten van het leven: Het doel van het leven, geboorte, karakterontwikkeling, relaties, waarden waarop je jouw leven moet gronden, hoe je jezelf maximaal kan ontwikkelen, karma, reïncarnatie en moksha (verlossing).

Die informatie geeft Arjuna inzicht in zichzelf; in wie hij werkelijk is en wat het doel van het leven is.

Hij hervindt zichzelf pakt zijn wapens op en trekt ten strijde.

In het verhaal van de Mahabharat staat Arjuna symbool voor de mensheid. Net als Arjuna voert elk mens op deze wereld voortdurend oorlog in zichzelf.

Continue stelt hij zich de vraag: wat kan ik het beste doen, Wat kies ik, voor wie kies, zal ik handelen of juist niet.

En net als Arjuna dat doet zou elke mens, zich tot Shr Krishna moeten wenden. En via de leringen die hij in de Bhagavad Gita openbaarde tot een oplossing komen

Kurukshetra

Het tweede woord in de Bhagavad Gita, is Kurkshetra; letterlijk het strijdveld van Kuru.

Samen met het eerste woord : dharmakshetra, kurukshetra : de oorlog over dharma of ethiek, die op het strijdveld kukrukshetra plaatsvindt.

Het verhaal van de Mahabharat haalt hier de oorlog over dharma of ethiek uit het brein van de mens en laat het ter wille van de zeggingskracht en de sociale impact ervan plaatsvinden op een strijdveld. 

Het verhaal neemt de lezer mee in een niets ontziende apocalyptische oorlog die het gevolg is van afgunst, hebzucht, disrespect en onrecht en die tot vernietiging van vele volkeren leidt. 

Het leert ons dat deze negatieve eigenschappen die kenmerkend waren voor de Kaurava’s, geen plek moeten krijgen in de persoonlijkheid van mensen en dat alleen compassie, begrip, respect en dharmisch denken en handelen zoals de Pandava’s dat probeerden te doen de continuïteit van het voortbestaan van de mensheid garandeert.

Symbolieken

Het verhaal van de Mahabharat kiest als hoofdpersonages twee familiegroepen. De Pandava’s (de oprechten) en de Kaurava’  (de slechteriken) zijn neven van elkaar. 

Dit betekent dat ze zowel biologische als psychische overeenkomsten met elkaar hebben. De keuze voor een verwantschapsband met de vijand is een oproep om jezelf te spiegelen aan die ander en zijn negatieve eigenschappen in jezelf te herkennen. Met name tot herkenning van de vijf innerlijke eigenschappen die we allemaal in ons hebben nl lust, woede, hebzucht, gehechtheid en valse trots en die te bestrijden.

De levenslessen die Shri Krishna dmv de Bhagavad Gita ons heeft gegeven, bevat vele inzichten en instrumenten via welke wij die “ vijanden kunnen overwinnen en zodoende een respectvol en ontspannen samenleving kunnen creëren waarin er ruimte en ontplooiingsmogelijkheid is voor eenieder.

Ratha of strijdwagen

Om zijn levenslessen voor Arjuna inzichtelijk te maken gebruikt Shri Krishna  hun meest nabije attribuut nl de strijdwagen als symboliek.

1 De strijdwagen is als het leven:

Zie dat als het leven. De richting waarin hij opgaat is afhankelijk van de keuze van de persoon die op dat moment als passagier maak. Hij dirigeert de wagenmenner of bestuurder welke richting op te gaan.  

2 In de Mahabharat is Arjuna de passagier.

3 Shri Krishna is de wagenmenner. Hij is een incarnatie van God Vishnu. ( Param Atma) 

Tijdens de beantwoording van Arjuna’s vragen vertelt Shri Krishna dat de ziel van Arjuna en die van elk ander mens de individuele Atma is en een deel van de grote Param Atma. 

Hij zegt ook : “ wie zich. ( bijv door meditatie) op zijn Atma orienteert, kan met mij in contact komen.

4 De paarden zijn de vijf zintuigen. Die krijgen elk moment met steeds weer andere impressies te maken. Ze gaan continue van het ene indruk naar de andere.

5 De teugels, dat is het denken. Het denken als product van wat de zintuigen waarnemen. Als je het denken niet onder controle hebt, door inzicht te ontwikkelen in de ultieme waarheid, nl God, worden zintuiglijke eigenschappen, zoals verlangens onbeheersbaar; woest als wilde paarden. De weg om de Goddelijke waarheid te ontwikkelen wordt gegeven in de 700 verzen van de Gita. Ze geven je inzichten, technieken en vaardigheden om inzicht in de Goddelijke realiteit te ontwikkelen. Meditatie met als doel, verankering in je diepste zelf of je Atma is een van die wegen. Wie zich verbindt met zijn Atma, kan in contact komen met de hogere Atma, God zelf of Shri Krishna. . Wie in mij is gevestigd zal ik gidsen naar verlichting zegt Shri Krishna. 

Als individu zie ik in het bovenstaande vooral een weg voor hen die bhakti yoga prefereren als hun ontwikkelingsweg naar verlichting. 

De vier wielen van de strijdwagen zijn de vier grondwaarden: nl dharma, of ethiek en moraal,  artha of  materieel welzijn , kama of genot  en moksha,of  verlossing uit de cyclus van leven en dood . 

Een op deze vier waarden verankerd leven leidt tot zelfrealisatie, het uiteindelijke doel van het leven voor elke Hindoe.

In mijn opvatting is dit de weg  voor hen die de karma yoga als ontwikkelingsweg naar verlichting nastreven.

Chander Mathura